Vị thuốc xuyên khung

Vị thuốc xuyên khung có tác dụng gì trong đông y

Vị thuốc xuyên khung là một trong những vị thuốc hoạt huyết. Được dùng nhiều trong y học cổ truyền. Vị thuốc này có mặt trong rất nhiều bài thuốc cổ phương đông y.

Xem thêm: Bài thuốc tứ vật thang

Mô tả dược liệu xuyên khung

Xuyên khung là một vị thuốc thuộc dạng rễ củ. Nó có tên khoa học là Lygusticum wallchill Franch. Thuộc họ hoa tán Umbelliferae. Vỏ bên ngoài có màu đen vàng nhẹ. Khi cắt ra thì bên trong củ, có màu vàng trắng. Xuyên khung có mùi thơm rất đặc trưng, mà không thể nhầm với các vị thuốc khác. Củ nào to, chắc nặng, không thối nát là tốt.

Trong xuyên khung có chứ 1 đến 2% tinh dầu, saponin, axit ferulic, v.v.. Theo nghiên cứu của y học hiện đại:

  • Chất chiết xuất xuyên khung có thể làm giãn mạch. Nó giúp tăng cường lưu thông của máu và giúp cơ tim cải thiện tình trạng thiếu oxy.
  • Khi dùng nước sắc từ xuyên khung cho vào bao tử chuột. Đều cho thấy giảm tác dùng hoạt động ở chuột. Làm tăng tác dụng gây ngủ và kháng lại sự hưng phấn của thần kinh với với chất cafein.

Theo y học cổ truyền, xuyên khung có vị cay, tính ôn, không độc. Quy vào ba kinh can, đởm, tâm bào.

Quy trình trồng xuyên khung

Hình ảnh cây xuyên khungHình ảnh cây xuyên khung

Trước tiên, chúng ta cần có đất màu mỡ. Đất phải có độ dốc vừa phải và có nhiều mùn. Vào giai đoạn trước khi thu hoạch, người ta chọn những cây to khỏe, thân có nhiều đốt. Phải chọn cây không có sâu bệnh, rồi để cây già đi, sau đó mới thu hoạch. Vào khoảng tháng 11, sau khi thu hoạch xong thì cần bảo quản cây giống cho tốt. Sang tháng 2 có thể giao trồng.

Bào chế xuyên khung

Theo đông y, người xưa mang xuyên khung ngâm nước khoảng một giờ. Rồi đem đi ủ cho mềm trong 12 giờ. Sau đó thái lát mỏng ra, phơi khô mà dùng.

Theo ngày nay, sau khi rửa sạch củ. Mang xuyên khung ủ cho mềm khoảng 3 ngày hoặc hơn. Sau đó cũng thái lát mỏng rồi mang phơi khô mà dùng.

Khi dùng, tùy vào cách dùng thuốc và mục đích của thầy thuốc. Mà xuyên khung lại được sao tẩm theo một công thức riêng. Nhầm tăng tác dụng của vị thuốc.

Xuyên khung sau khi bào chế. Nó cần được để trong lọ kín, khô ráo để bảo quản.

Vị thuốc xuyên khung có tác dụng gì

Vị thuốc xuyên khung

Xuyên khung có thể chữa được các chứng ở vùng đầu mặt. Tính nó có thể làm tiêu tán các huyết bị đình trệ trong mạch. Các chứng đau đầu, đau mắt, lỵ huyết, phụ nữ có bệnh về huyết thất. Thì nên gia thêm xuyên khung vào mới hay.

Xuyên khung nếu được dùng chung với bạch chỉ nữa thì sẽ rất hay. Thông thường liều dùng của vị thuốc này từ 4 đến 8 gram.

Phương thuốc hay giản dị

  • Một phương thuốc chữa chứng người bị huyết hư. Sinh ra chứng nhức đầu. Dùng xuyên khung, địa hoàng, cúc hoa, đương quy, bạch thược, cam thảo, thiên môn. Tất cả mang sắc lấy nước uống. Nếu trường hợp người có hỏa vốn thịnh. Sau khi sắc được thuốc rồi. Khi uống gia thêm một chút nước tiểu đồng tử vào uống chung thì rất hay. (Trích xuất tập giản phương)
  • Một bài thuốc khác chữa chứng do phong nhiệt mà sinh ra chứng đau đầu. Dùng Xuyên khung và tế tân, mang sắc lấy nước uống trước khi ăn. (Trích xuất giản tiện phương)
  • Một phương khác chữa phụ nữ mắc chứng băng trung đới hạ. Ngày đêm không dứt. Dùng xuyên khung, sinh địa hoàng, a giao, đỗ trọng, sơn thù, ngủ vị tử. Cùng với nhân sâm, hoàng kỳ, toan táo nhân. Sắc lấy nước mà uống. (Trích xuất thánh huệ phương)
  • Một bài thuốc chữa chứng đau nhức các khớp và mình mẫy. Dùng xuyên khung, phòng phong, tế tân, khương hoạt. Cùng với bạc hà, kinh giới, bạch chỉ, cam thảo. Tất cả mang đi sắc uống, hoặc tán thành bột hãm nước sôi mà uống. Bài thuốc này có tên “xuyên khung trà đều tán“.

Lưu ý khi dùng xuyên khung

Nếu là người có chứng mồ hôi trộm do nhiệt. Hay là người ho hay thổ, phụ nữ băng huyết. Hoặc phụ nữ có thai thì đều không nên dùng nó. Và cũng không nên dùng vị thuốc này một mình. Không nên dùng quá nhiều, trong thời gian dài, đều sẽ có hại. Người có chứng thực nhiệt cũng nên kiêng dùng nó.

Lời kết bài viết:

Vị thuốc xuyên khung có tác dụng tốt với các chứng đau nhức. Đặc biệt là vùng đầu mặt, hoặc đau nhức mình mẩy. Tuy nhiên, vị thuốc này có tính hay chạy, lại hay tán huyết. Nên khi dùng cần thận trọng, hoặc phải có chỉ dẫn của thầy thuốc.

Hiện nay, giá xuyên khung ở thị trương không cao. Nhưng khi mua cần lưu ý mua đúng hàng tốt. Như thế mới đạt được hiệu quả trị liệu.

Chào các bạn, tôi tên Khánh Trí là y sĩ y học cổ truyền. Thời gian rảnh ngoài đọc sách, tôi còn viết blog chia sẻ kiến thức trong Đông Y.
Posts created 41

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *

Bài liên quan

Bắt đầu nhập từ khoá bên trên và nhấp enter để tìm kiếm. Nhấn ESC để huỷ.

Trở lên trên