Vị thuốc bạch truật

Vị thuốc Bạch Truật – hổ trợ cho hệ tiêu hóa ra sao

Khi nói về các bài thuốc điều trị về tiêu hóa, thì không thể không nhắc đến vị thuốc bạch truật. Bạch truật có bộ phận dùng là rễ củ, hễ củ nào cứng chắc, có dầu và mùi thơm nhẹ. Bên trong củ có màu trằng ngà thì đều là thứ tốt cả.

Bạch truật dược liệu thuộc họ cúc (Compositae) và có tên khoa học là Aitraclylic ovaia Thunb. Trong củ bạch truật có 1.4% tinh dầu, chủ yếu là atractylol và atractylon, cùng với sinh tố A.

Xem thêm:

Trong các sách dược liệu y học cổ truyền ghi rằng. Bạch truật có vị đắng, cam, tính ôn ấm, không độc. Quy vào hai kinh chính là tỳ và vị. Với tác dụng kiện được tỳ vị, ích cho khí, trừ được thấp, hòa được trung tiêu. Tùy vào cách dùng của thầy thuốc, mà vị thuốc này được bào chế sao tẩm theo mục đích sử dụng.

Bào chế vị thuốc bạch truật

Có rất nhiều phương pháp để bào chế bạch truật trong đông y. Ở bài viết này, mình xin chia sẻ hai trong số các cách thường dùng khi bào chế vị thuốc này trong đông y.

  1. Đầu tiên chúng ta nên chọn những củ to chắc, củ khô. Hơi cong cong, nhìn giống như cái đùi gà. Mang đi rửa sạch, dùng rượu ngâm khoảng 16 giờ. Sau đó mang đi ủ thêm 12 giờ, nếu mùa đông thì ủ khoảng 24 giờ. Tiếp theo thì thái lát củ bạch truật ra có độ dầy khoảng hai đến ba ly, phơi khô mà dùng.
  2. Lấy đất trong lòng bếp mang đi tán thành bột mịn, rồi sao lên cho thật nóng. Cho bạch truật vào đảo thật đều tay để đất có thể dính vào lát dược liệu. Sau đó mang ra, sàn bỏ đất thừa đi mà dùng dần. Phương pháp này còn gọi là bạch truật sao thổ. Với mục đích mượn thổ để quy thổ.
  3. Ngoài ra còn nhiều phương pháp bào chế khác nữa. Tùy thuộc vào mục đích dùng của lương y mà chế tẩm cho phù hợp.

Theo kinh nghiệm nước ta

  1. Mang củ bạch truật rửa cho thật sạch, rồi ủ qua một đêm cho mềm. Rồi thái lát mỏng phơi khô mà dùng.
  2. Sau khi thái mỏng phơi khô, thì mang đi tẩm nước mật. Hay nước hoàng thổ rồi sao vàng lên mà dùng.

Hình ảnh cây bạch truậtHình ảnh củ bạch truật
Cây bạch truật

Bảo quản dược liệu bạch truật

Sau khi bào chế xong, vị thuốc này cần được bảo quản nơi khô ráo, được đậy kín. Vì nó rất dễ bị mọt ăn. Thầy thuốc chỉ cần sơ ý thì trong vài ngày mọt có thể ăn sạch hết dược liệu của họ.

Công dụng của bạch truật

Bạch truật là vị thuốc rất tốt cho tỳ vị. Nó có thể bổ tỳ, kiện tỳ, giúp làm mạnh cho hệ tiêu hóa. Khi dùng nó với khí dược, thì nó có thể giúp ích cho khí. Nếu dùng nó với huyết dược, thì nó lại hổ trợ cho huyết. Đối với người ra mồ hôi nhiều thì nó có thể kèm hãm lại. Ngược lại với người không mồ hôi, thì nó lại giúp cho có.

Bạch truật còn có thể làm cho ráo đi cái khí ẩm ướt có trong tỳ. Chữa được những chứng như: ụa thổ, tiết tả và tiêu được đờm thấp. Vì nó giúp mạnh cho tiêu hóa, nên khi dùng nó, người ta cảm thấy ăn ngon, lại hết được chân tay mỏi mệt nữa. Nếu điều trị các chứng liên quan tỳ vị, mà không trọng dụng nó. Thì thật là thiếu sót lắm.

Dù rằng dược liệu này rất tốt cho tỳ vị, lại có công dụng rất thần diệu. Tuy nhiên nó cũng có những điều kiên kị bạn nên biết. Vì không phải bất cứ ai cũng có thể dùng được.

Kiêng kỵ khi dùng bạch truật

  • Phàm là những người huyết hư, lại không có chứng ẩm thấp. Thì tuyệt đối không nên dùng bạch truật. Nếu người có mụn nhọt mới mọc hay đã vỡ thì cũng nên kiêng.
  • Người có chứng thận hư, tinh khí không đủ. Sinh ra chứng cốt chưng, hoặc môi khô, khát nước. Đại tiện bí kết thì cũng cần nên kiêng dùng vị thuốc này.
  • “Vị bạch truật có tính táo, mà thận kinh thì hay bế. Phàm là người can thận có động khí thì cũng chớ nên dùng.” Đây là lời của ông Cù Hy Ung.

Bài thuốc hiệu nghiệm

Bạch truật có mặt trong rất nhiều bài thuốc cổ phương. Tiêu biêu như: Tứ quân tử thang, bát trân thang, bổ trung ích khí thang, sâm linh bạch truật tán v.v..

Tuy nhiên cũng có những bài thuốc rất giản dị nhưng lại hiệu nghiệm như

  • Phương thuốc chữa người bị phù thũng. Dùng bạch truật với nước đại táo, sắc kỷ mà dùng lúc còn nóng.
  • Một bài chữa người bị ra mồ hôi mãi không thôi. Dùng bạch truật sao vàng lên, mang tán thành bột mịn. Mỗi ngày uống 2 lần với nước cơm. Mỗi lần uống khoảng 1 thìa cafe. Một thời gian sau thì khỏi.
  • Phương thuốc chữa người bị chứng thấp tả hay thử tả. Dùng bạch truật và sa tiền lượng bằng nhau. Mang tán thành bột mịn. Uống với nước ấm nóng.
  • Đối với người thường xuyên ăn đồ sống, hay thức ăn có tính lạnh. Hoặc thức ăn có nhiều dầu mỡ. Sinh ra chứng ngủ ẩm. Có thể dùng vị thuốc này với can khương, quế tâm tán thành bột. Rồi dùng mật luyện thành hoàn, uống với nước ấm.

Thời gian gần đây, mình thấy có nhiều thông tin cho rằng bạch truật trị nám, bạch truật làm trắng da. Tuy nhiên trong y văn không có ghi chép vấn đề này. Nên nếu có sử dụng bạn cần nên tìm hiểu rõ thêm.

Lời kết:

Vị thuốc bạch truật là dược liệu được dùng rất nhiều trong đông y. Trong việc điều trị các chứng có liên quan đến tỳ vị. Tuy nhiên bên cạnh đó, bạch truật cũng có những kiêng kỵ mà chúng ta cũng cần nên quan tâm.

Mình đã chia sẻ xong vị thuốc giúp mạnh cho hệ tiêu hóa này rồi. Hy vọng bài biết có thể giúp ích cho bạn trong việc tìm hiều về đông dược. Nếu bạn thấy bài viết hữu ích, hãy chia sẻ hoặc để lại lời bình bên dưới.

Chào các bạn, tôi tên Khánh Trí là y sĩ y học cổ truyền. Thời gian rảnh ngoài đọc sách, tôi còn viết blog chia sẻ kiến thức trong Đông Y.
Posts created 58

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *

Bài liên quan

Bắt đầu nhập từ khoá bên trên và nhấp enter để tìm kiếm. Nhấn ESC để huỷ.

Trở lên trên