Sinh địa hoàng

Sinh Địa Hoàng – Vị thuốc thanh nhiệt đầu tay trong đông y

Sinh địa hoàng hay còn gọi là củ sinh địa. Vì bộ phận dùng của vị thuốc này là phần rễ củ. Sinh địa có tên khoa học là: Rehmannia glulinosa Liboscli. Thuộc họ hoa mõm chó (Serophulariaceae).

Hiên nay, ngoài thị trường bạn rất khó tìm mua được nơi bán củ sinh địa tươi. Đa phần đều là củ sinh địa đã qua bào chế rồi. Vì thế nên bài viết này mình sẽ nói về củ sinh địa mà hiện nay được dùng nhiều trong đông y. Để chọn mua được dược liệu sinh  địa tốt, bạn nên chọn những củ to mập. Vỏ vàng mỏng, mêm mại. Khi cắt đôi củ, thấy có màu đen tuyền, nhiều nhựa, không bị thối hoặc nát là thứ tốt. Loại to thì mỗi kg chỉ khoảng hai mươi đến ba mươi củ thôi, còn loại nhỏ thì nhiều hơn.

Trong sinh địa hoàng có các thành phần hóa học như: Mannit, rehmanin, chất đường. Trong y học cổ truyền, sinh địa có vị đắng, ngọt, tính hàn. Quy vào ba kinh: tâm, can, thận.
Nó có tác dụng thanh nhiệt, lương huyết, giúp bồi bổ cho chân âm. Là một vị thuốc dùng khá thông dụng ở miền nam nước ta, vì khí hậu nóng ẩm.

Sinh địa có tác dụng gì?

Tác dụng sinh địa nó có thể trị được các chứng hư tổn do nhiệt. Nó có thể giúp thanh tâm, diệu phế, có thể điều được tỳ, dưỡng được can. Nhuận được trường.
Ông Chu Đan Khê nói rằng: “Mang sinh địa và thục địa so sánh với nhau. Thì sinh địa mát lạnh mà không trệ.”
Vị thuốc này thường dùng từ 8 – 12 g. Đôi khi cần thiết cũng có thể dùng lên đến cả lượng. Thì đó là tùy vào tình trạng bệnh cảnh của người bệnh.

Cách bào chế Sinh địa hoàng:

Trong đông y, chọn lấy những củ to béo nhất mang đi rửa sạch. Phơi nắng cho nó se vỏ lại. Tiếp theo lại mang đi ủ một ngày, rồi dùng dao thái lát ra rồi phơi khô mà dùng. Nếu muốn giữ được lâu thì cần có cách bảo quản cho tốt.

Cây sinh địa hoàng

Một cách khác là theo kinh nghiệm thầy thuốc Việt Nam. Sau khi lấy củ sinh địa về thì không cần rửa gì cả. Phần loại ra củ to và nhỏ, rồi sau đó cho vào lò sấy. Ngày đầu thì sấy khoảng 35 độ cho vỏ ngoài se lại. Những ngày sau thì sấy ở nhiệt độ khoảng 60 độ. Khoảng 6 – 7 ngày là được. Tiếp theo, lại rải ra nơi thoáng, khô ráo chừng 5 – 6 ngày. Rồi mang đi ủ lên. Khoảng 3 ngày sau, khi thấy vỏ ngoài có màu xám, hơi mốc trắng. Bẻ ra, bên trong có tiết chất nhựa đen là được. Đến đây vẫn chưa xong. Bây giờ lại mang vào lò sấy lại cho khô khoảng 80% là ổn.

Các bạn thấy bào chế một vị thuốc có mất nhiều công không ạ. Có lẽ đây cũng là lý do vì sao đông dược lại có giá thành cao như vậy.

Xem thêm: Bào chế bạch thược

Bài thuốc hay từ sinh địa hoàng:

  • Chữa những người bị thất huyết ra nhiều: Dùng sinh địa hoàng nấu lấy nước cốt. Trước tiên, hãy nấu cháo gạo trắng, đợi khi cháo đã nhừ. Thì cho nước cốt sinh địa đã chuẩn bị từ trước vào, khoáy đều. Bát cháo này, ăn lúc còn nóng thì tốt lắm.
  • Một phương thuốc nữa chưa người phế hư tổn, khái huyết. Lấy nước cốt sinh địa, cùng với đồng tiện, nấu sôi cho kỹ. Sau đó lại cho thêm cao ban long vào, khoáy cho tan hết. Chia làm 2 lần mà uống.
  • Để chưa người bị chảy máu mũi. Dùng sinh địa, địa long và bạc hà làm ra bột, uống với nước lạnh. Ngày uống 2 đến 3 lần.
  • Một bài khác chữa chứng trẻ em mới sinh trong tháng, mà đại tiện đi ra máu. Là bởi chứng nhiệt, nên dùng sinh địa nước cốt 6 – 7 thìa, rượu nữa thìa, mật ong tốt nữa thìa. Hòa đều với nhau mà cho uống.

Còn rất nhiều bài thuốc hay khác nữa mà không thể kể hết. Tuy nhiên, khi dùng sinh địa nếu không phải do thực nhiệt, hay chứng huyết nhiệt. Tỳ vị hư hàn, thì không nên dùng nó. Trong trường hợp phải dùng thì cần thận trọng. Nếu bạn là người không am hiểu nhiều về đông y, thì nên tham khảo ý kiến thấy thuốc trước khi sử dụng.

Lời kết:

Vị thuốc sinh địa là vị thuốc thanh nhiệt dùng nhiều trong y học cổ truyền. Nó rất được các lương y trọng dụng. Đặc biệt là khí hậu miền nam nước ta thì nên dùng nó lắm. Bên cạnh đó, sinh địa cũng có những điều kiêng kị đối với người sử dụng, vậy nên bạn cũng cần thận trọng. Dù sao nó cũng là một vị thuốc.
Mong rằng bài viết này của mình sẽ giúp bạn hiểu thêm về vị thuốc đầu tay này trong khoa y học cổ truyền. Chúc các bạn có nhiều sức khỏe.

Chào các bạn, tôi tên Khánh Trí là y sĩ y học cổ truyền. Thời gian rảnh ngoài đọc sách, tôi còn viết blog chia sẻ kiến thức trong Đông Y.
Posts created 58

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *

Bài liên quan

Bắt đầu nhập từ khoá bên trên và nhấp enter để tìm kiếm. Nhấn ESC để huỷ.

Trở lên trên