Cây hoàng bá

Hoàng bá – Vị thuốc thanh nhiệt giải độc ở hạ tiêu

Hoàng bá cũng là một trong những vị thuốc tả thực nhiệt. Được dùng trong bài tam hoàng giải độc thang. Vậy tác dụng của hoàng bá như thế nào? Cách dùng ra sao cho hiệu nghiệm? Mời các bạn cùng tìm hiểu trong bài viết này nhé.

Hoàng bá thuộc loại cây gỗ cao khoảng 15 mét hoặc hơn. Cây phân thành nhiều cành. Vỏ của thân cây dày có màu vàng ở mặt bên trong. Lá mọc kép gồm từ năm đến mười ba lá. Hoa có màu vàng lục, đơn tính, mọc thành chùy. Quả khi chín có màu tím đen, hình cầu, bên trong có 2 đến 5 hạt.

Hoàng bá có bộ phận dùng làm thuốc là vỏ cây. Nó có tên khoa học là phellodendron Amurense. Thuộc họ Cam (Rutaceae).

Thành phần hóa học có trong vị thuốc này gồm: Berberine, Jatrorrhizine. Phellodendrine, Palmatine, Magnoflorine, Cancidine v.v..

Theo y học cổ truyền

Hoàng bá có vị đắng tính hàn, không độc. Quy vào kinh tỳ, thận, bàng quang. Nó còn được biết đến với nhiều tên khác như: Nghiệt mộc, sơn đồ, chân xuyên bá v.v..

Hiện nay trên thị trường, bạn có thể tìm được hai thứ hoàng bá. Đó là Hoàng bá nam và bắc. Hoàng bá nam hay còn được gọi là cây núc nác. Theo một số tài liệu thì thứ nam có dược tính tựa như thứ bắc. Nhưng thực hư ra sao thì mình chưa kiểm nghiệm. Mong rằng sẽ nhận được thêm đóng góp của các bạn cho bài viết về phần này.

Hoàng bá nam

Hoàng bá có tác dụng gì?

Xem thêm về tác dụng:

Hoàng bá cũng giống như hoàng cầm hay hoàng liên. Nó có tác dụng tả được thực nhiệt. Đặc biệt là ở hạ tiêu. Tác dụng của nó có thể tả được ngủ tạng hay trường vị có nhiệt kết. Nó có khả năng thanh nhiệt, nhuận táo, trừ thấp. Nó có thể bù đắp cho sự thiếu thốn của thận thủy. Tả được tướng hỏa ở bàng quang.

Nó chữa được các chứng như mắt hoa, mắt đỏ, ù tai, táo khát. Hoặc vì nhiệt thịnh mà tiểu tiện bế, chứng lỵ đại tiện ra huyết. Nó chữa được chứng hoàng đản, thủy thủng. Chứng kinh nguyệt triền miên không thôi, xích bạch đới hạ v.v..

Bào chế

Dùng dao đồng gọt bỏ vỏ bên ngoài đi, thái thành miếng. Dùng nước mật ngâm nữa ngày rồi mới mang sao khô.

Hoàng bá phải xem thứ nào ở Tứ Xuyên. Thịt dầy, sắc vàng sẫm mới là thứ tốt. Nếu dùng sống thì nó giúp tả được thực hỏa, sao đen đi thì lại chỉ được các chứng băng huyết.

Nếu dùng để điều trị bệnh nơi thượng tiêu, thì tẩm rượu. Điều trị bệnh nơi trung tiêu có thể tẩm mật. Còn ở hạ tiêu thì có thể tẩm muối.

Đúc kết kinh nghiệm các danh y nhiều đời

  • Ông Chu Đan Khê nói rằng: “Tỳ thận không có hỏa. Hai bộ xích vi hoặc chỉ tả xích một mình vượng. Thì không nên dùng đến nó.”
  • Danh y Lý Đông Viên thời nhà Nguyên nói rằng: “Hoàng bá tả được phục hỏa, cửu được thận thủy. Chữa được chứng xung mạch khí nghịch. Người thì không khát, mà tiểu tiện lại không thông.”
  • Ông Lý Thời Trân nói rằng: “Dùng nó tán ra bột hoặc mài lấy nước cốt. Rồi bôi đầu trẻ con lở rất hay.”

Hoàng Bá

Bài thuốc giản dị

  • Một phương điều trị cho người mắc chứng trong miệng và lưỡi lỡ nát. Dùng vị thuốc này làm thành bột mịn hòa với nước mà ngậm là khỏi. (Ngoại đài bí yếu phương)
  • Một phương chữa chứng ụa thổ ra huyết. Dùng hoàng bá bôi mật vào mà nướng cho khô. Rồi làm thành bột. Dùng mạch môn đông nấu lấy nước làm thang mà uống chung. Mỗi lần uống hai đồng cân. (Trích kinh nghiệm phương)
  • Một phương khác cũng điều trị cho người vì quá nhiệt. Phát ra chứng thổ huyết. Dùng hoàng bá hai lượng tẩm mật sao cho khô. Sao đó làm thành bột. Mỗi lần uống hai đồng cân, hòa cùng nước cơm gạo nếp mà uống. (Giản yếu tế chúng phương)

Liều dùng và kiêng kỵ

Khi cần dùng đến hoàng bá, thì chỉ nên dùng từ một đến ba đồng cân mà thôi. Trường hợp nếu là người xem ra không có chứng gì là thực nhiệt hay thực hỏa. Người có tỳ vị hư yếu, dễ tiêu chảy. Hoặc vị khí hư, ăn uống kém. Thì tuyệt đối không nên dùng vị thuốc này.

Lời kết

Hoàng bá trong đông y rất hay dùng trong điều trị các chứng thực nhiệt. Nhiều bài thuốc nổi danh về vị thuốc này như: Tư thận hoàn của Đông Viên phương. Nhị diệu tán của Đan Khê phương. Hay như thường thấy nhất là bài “Tri bá địa hoàng”.

Vị thuốc này tuy có nhiều công dụng rất hay. Nhưng khi dùng bạn cần nên tham khảo ý kiến của thầy thuốc. Không nên tự dùng thuốc một cách bừa bãi. Vì vị thuốc này khi dùng nhiều có thể làm tổn hại đến tỳ vị. Vậy là mình đã chia sẻ xong bài thuốc này. Mong nhận được nhiều góp ý của các bạn. Chúc các bạn nhiều sức khỏe.

Chào các bạn, tôi tên Khánh Trí là y sĩ y học cổ truyền. Thời gian rảnh ngoài đọc sách, tôi còn viết blog chia sẻ kiến thức trong Đông Y.
Posts created 58

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *

Bài liên quan

Bắt đầu nhập từ khoá bên trên và nhấp enter để tìm kiếm. Nhấn ESC để huỷ.

Trở lên trên