Bán hạ chế

Bán hạ – Vị thuốc trấn thổ, tiêu đờm trừ thấp trong đông y

Trong y học cổ truyền, khi điều trị các chứng có liên quan đến đờm. Thì nhiều thầy thuốc thường nghĩ đến vị bán hạ. Vậy cách bào chế bán hạ như thế nào và dùng nó ra sao? Mời các bạn cùng xem bài viết này nhé.

Bán hạ là vị thuốc có bộ phận dùng ở phần củ. Tên khoa học của nó là Pinellia ternata Brelt. Thuộc họ ráy hay họ môn, một họ thực vật lá mầm Araceae. Lá của nó chưa thành ba thùy, cuống lá nhẵn bóng không lông. Cây thường hơn hai năm tuổi mới ra hoa. Hoa có màu xanh nhạt, có bao hoa lớn màu xanh.

Củ của nó được dùng làm thuốc. Hễ củ nào to thì gọi là nam tinh, củ nhỏ thì gọi là bán hạ. Củ nào rắn chắc, thịt trắng có nhiều bột, không mọt là dùng tốt.

Bán hạ namHình ảnh cây bán hạ

Theo các nghiên cứu y học. Thành phần hóa học có trong củ gốm Coniine, Protoanemonin. Ngoài ra còn có Glutamic acid, Arginine, Cholesterol v.v..

Theo y học cổ truyền

Bán hạ theo y học cổ truyền có vị cay tính tôn, có độc. Quy vào hai kinh tỳ vị.

Công dụng của nó có thể làm tan được nơi uất tích. Làm cho khô ráo đi sự ẩm ướt, hóa được vị khí lại khỏe cho tỳ kinh. Nó có thể tiêu được đờm thấp, phát biểu khai uất. Xuôi được khí nghịch, trừ được phiền, nôn ọe. Trị được chứ ho, đau xương mí mắt, đau họng.

Người xưa khi dùng bán hạ thì có vài điều cấm kỵ như vậy: Phàm là người có bệnh thất huyết. Hay tự nhiên ra mồ hôi nhiều, khái nước thì tuyệt đối không dùng đến nó. Người phụ nữ đương mang thai thì cũng rất kiêng vị thuốc này.

Bán hạ chế

Phương pháp bào chế bán hạ như sau. Chọn những củ rắn chắc, trắng tốt. Nấu một nồi nước sôi rồi cho vào một chút phèn chua. Sau đó cho củ bán hạ vào ngâm một ngày đêm. Ngày hôm sau lại nấu một nồi nước sôi khác mà thay. Rồi lại cho ngâm tiếp như thế. Cứ làm vậy cho đủ bảy ngày bảy đêm. Rồi mang nó ra phơi cho khô, làm thành bột. Dùng nước sinh khương tẩm vào sau đó mới thái lát. Sao vàng lên cho thật kỹ mà dùng.

Xem thêm bào chế về:

Phân loại

Dược liệu này hiện nay được chia làm hai loại: bán hạ nambán hạ bắc. Hạ nam thì nó như cây tróc, hoa đỏ tía nhưng thối vô cùng. Giống này thường mọc hoang ở vườn, nó mọc rất nhiều. Lại rất dễ trồng, còn mọc lan tràn nữa là khác. Thứ này củ to cỡ ngón cái, khoảng tháng bảy tám thì phải đào mang về rửa sạch. Gọt bỏ vỏ ngoài đi, thái lát mỏng rồi luộc kỷ. Cách bào chế cũng tựa như bán hạ bắc đã nói trên.

Bán hạ bắc

Khi bào chế bán hạ dù là thứ nào đi nữa. Thầy thuốc cũng nên thật kỹ lưỡng, cẩn thận. Nếu bào chế không tới thì độc tính nó có thể gây hại cho sức khỏe. Nhưng nếu bào chế nó quá kỹ, thì dược tính nó lại không còn mấy nữa.

Bài thuốc giản dị

Bán hạ cũng được dùng trong nhiều bài thuốc. Tùy vào tình trạng bệnh lý mà thầy thuốc gia giảm cho phù hợp. Ở đây tôi xin liệt kê vài bài thuốc tiêu biểu có dùng đến vị thuốc này.

  • Ngọc dịch hoàn: Chủ trị cho người bị chứng đờm rãi tại trung tiêu. Bài thuốc giúp thông lại yết hầu, thanh sản đầu mặt. Giúp cho người bệnh ăn uống được thêm lên.
  • Tỉnh phong thang: bài thuốc này chữa cho người bị trùng phong, đờm quyết.
  • Thanh hồ hoàn: chủ trị cho người mắc chứng phong đờm hay đờm thấp.
  • Bán hạ bạch truật thiên ma thang: Bài thuốc điều trị các chứng đau đầu, chóng mặt, đờm nhiều, ngực đầy.

Lưu ý khi dùng: Tính nó ghét tạo giác. Sợ hùng hoàng, sinh khương, can khương, tần bì, quy bản. Phản ô đầu. Liều thường dùng cho vị thuốc này từ 2 đến 6 gram.

Lời kết:

Bán hạ chế được dùng nhiều trong điều trị các chứng đờm thấp. Tuy nhiên khi dùng thì nên hết sức thận trọng. Không nên dùng độc vị, nghĩa là dùng riêng mình nó. Người dùng nó nên có chuyên môn về y học cổ truyền. Hoặc nên tham khảo tư vấn của thầy thuốc. Tránh không nên dùng sai lằm, vì dược liệu này có chứa độc tính.

Vậy là mình đã chia sẻ bài viết về vị thuốc bán hạ xong rồi. Nếu bạn có nghi vấn gì về vị thuốc này, có thể để lại bình luận bên dưới. Chúc các bạn nhiều sức khỏe.

Chào các bạn, tôi tên Khánh Trí là y sĩ y học cổ truyền. Thời gian rảnh ngoài đọc sách, tôi còn viết blog chia sẻ kiến thức trong Đông Y.
Posts created 58

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *

Bài liên quan

Bắt đầu nhập từ khoá bên trên và nhấp enter để tìm kiếm. Nhấn ESC để huỷ.

Trở lên trên